Praktyki postkolonialne w literaturze rosyjskiej. Rusycystyczne Seminarium Literackie w IFW. Relacja


W dniu 13 maja 2016 roku w IFW UŚ przy ul. Grota-Roweckiego 5 w Sosnowcu odbyło się seminarium naukowe nt. Praktyki postkolonialne w literaturze rosyjskiej
 — pierwsze z zaplanowanych jako spotkania cykliczne Rusycystycznych Seminariów Literackich. Organizatorami wydarzenia było Polskie Towarzystwo Rusycystyczne i Zakład Historii Literatury Rosyjskiej Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Śląskiego. Gospodarzami spotkania byli prof. Piotr Fast oraz dr Andrzej Polak.

W seminarium uczestniczyli prelegenci: prof. dr hab. Andrzej de Lazari (Uniwersytet Łódzki), prof. dr hab. Piotr Fast  (Uniwersytet Śląski), prof. US dr hab. Izabela Kowalska-Paszt (Uniwersytet Szczeciński), prof. UWr dr hab. Agnieszka Matusiak (Uniwersytet Wrocławski), dr hab. Elżbieta Tyszkowska-Kasprzak (Uniwersytet Wrocławski), dr Bartosz Gołąbek (Uniwersytet Jagielloński), mgr Joanna Jastrzębska (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), dr Andrzej Polak (Uniwersytet Śląski), dr Justyna Pisarska (Uniwersytet Śląski).

Celem seminarium było podjęcie opisu Rosji i literatury rosyjskiej z perspektywy postkolonialnej, kraj ten ciągle pozostaje bowiem obszarem mało zbadanym z tego punktu widzenia. Ze względu na wiele rozmaitych czynników Rosja opiera się klasycznie rozumianemu stosunkowi pomiędzy kolonizatorem i kolonizowanym. Przeszkody, z jakimi muszą się zmierzyć badacze stosujący perspektywę postkolonialną w odniesieniu do Rosji, wynikają ze specyfiki tożsamości rosyjskiej, jej historii, kultury, literatury, jak też z ograniczeń nakładanych przez samą teorię postkolonialną, która — przystosowana do badania innych obszarów kulturowo-geograficznych — niejednoznacznie odnosi się do ekstrapolowania jej na państwa „Drugiego Świata”. Z tego powodu zastosowanie teorii postkolonialnej do badania literatury rosyjskiej wymaga licznych dookreśleń, a także dopasowania instrumentarium, którym posługują się badacze tego dyskursu, do realiów rosyjskich. Rosja nie należy bowiem ani do Pierwszego, ani do Trzeciego Świata, a to one właśnie są bezpośrednim przedmiotem zainteresowania kolonializmu i postkolonializmu.

Organizatorów seminarium interesował kolonialny dyskurs w imperium rosyjskim oraz wsparcie, jakiego udzielali mu — i nadal udzielają — pisarze rosyjscy. To oni właśnie, mniej lub bardziej świadomie, współtworzyli wartościujące przedstawienia podległych Rosji narodów i kultur oraz ustalali relacje między centrum a peryferiami. Jak udowodniła Ewa Thompson, imperialna aktywność Rosji, zarówno carskiej, jak też radzieckiej, była przedsięwzięciem analogicznym do zachodniego kolonializmu, choć opierała się na innej strategii geograficznej. Zamiast poszukiwać nowych posiadłości na odległych kontynentach, z dala od swoich granic, Rosja zajmowała terytoria bezpośrednio do niej przylegające. Różnica między kolonizacją zachodnią a rosyjską wydaje się więc raczej różnicą metody i formy niż celów i treści. Istota zjawiska, tj. orientalizacja, uzależnienie polityczne, społeczne, kulturowe narodów i grup etnicznych od Rosji — wraz z dalekosiężnymi konsekwencjami owego uzależnienia — pozostaje ta sama.

Otwarta i ożywiona dyskusja uczestników stworzyła nowe perspektywy interpretacyjne i zaowocowała ujawnieniem niedocenianych, bądź z różnych powodów pomijanych aspektów historii literatury rosyjskiej. Uczestnicy seminarium z ogromnym powodzeniem podjęli próbę wypracowania nowych narzędzi interpretacyjnych, jak również dostosowania już istniejących do specyficznego obszaru badań, jaki stanowi w tym ujęciu literatura rosyjskojęzyczna.

„Uczestnicy seminarium stanęli przed dużym wyzwaniem, ponieważ badania dotyczące Rosji i obszaru post-radzieckiego są terenem, na którym krzyżują się dyskurs postimperialny, neoimperialny i właśnie postkolonialny. Można odnieść wrażenie, że zachodzi tu zjawisko przemieszania pojęć, którymi operuje się, prowadząc badania w nurcie myślenia postkolonialnego oraz niejednorodności przedmiotu badań, co powoduje spore trudności przy opisywaniu i badaniu tej przestrzeni. Brak zwartego i podzielanego przez większość badaczy systemu pojęć jest spowodowany ogromnym zróżnicowaniem kultur i bytów politycznych, w odniesieniu do których diagnozowane są  rosyjskie praktyki kolonialne, oraz sporem wokół statusu Rosji jako państwa stosującego tego rodzaju praktyki. O złożoności problemu świadczy zróżnicowanie tematyczne wygłoszonych i dyskutowanych referatów”. 

Pełny tekst sprawozdania autorstwa mgra Bartłomieja Kopczackiego można przeczytać na stronie Polskiego Towarzystwa Rusycystycznego.

Zapraszamy także do obejrzenia fotorelacji z wydarzenia. 

Zdj. L. Mięsowska